ChatGPT prompt voorbeelden: 15 praktische starters (2026)

Een bruikbare prompt zegt wat je wilt bereiken, welke informatie gebruikt mag worden en hoe het antwoord eruit moet zien. De vijftien voorbeelden hieronder zijn startpunten: vul de gemarkeerde velden in, verwijder overbodige regels en controleer de uitkomst tegen je bron.

Zo gebruik je de voorbeelden

Vervang tekst tussen blokhaken, zoals [BRONTEKST], door je eigen invoer. Verwijder een veld als het niet relevant is en gebruik geen vertrouwelijke gegevens voordat je hebt gecontroleerd welke tool, accountinstellingen en afspraken gelden.

De actuele OpenAI-gids voor prompt engineering beschrijft onder meer het belang van heldere instructies, relevante context, voorbeelden en een expliciet uitvoerformaat. Anthropic benadrukt in de prompting best practices dat instructies, context en voorbeelden consistent en doelgericht moeten zijn.

Google adviseert in de prompt design strategies om duidelijke, specifieke instructies te geven, relevante context toe te voegen en prompts iteratief te verbeteren. De Google AI Studio prompt gallery laat daarnaast zien dat voorbeelden sterk per taak en gewenst resultaat verschillen.

Wil je eerst begrijpen waarom deze onderdelen werken, lees dan goede prompts maken. Voor structureel testen en versiebeheer gebruik je de uitgebreidere gids over prompt engineering.

Stappenplan: pas een prompt veilig aan

Stap 1: schrijf het einddoel in één zin

Beschrijf het resultaat, niet alleen het onderwerp. "Leg pensioen uit" is breed. "Leg deze aangeleverde regeling uit in vijf punten voor een nieuwe medewerker en markeer ontbrekende definities" is beter afgebakend.

Stap 2: voeg de noodzakelijke bron toe

Geef de tekst, cijfers of criteria waarop het antwoord moet rusten. Zeg expliciet of externe kennis wel of niet mag worden gebruikt.

Stap 3: leg grenzen vast

Schrijf wat het model moet markeren als informatie ontbreekt en welke conclusie het niet zelfstandig mag trekken. Bij actuele of belangrijke feiten is een controleerbare bron nodig.

Stap 4: kies een controleerbaar format

Vraag om een tabel, velden, bronlabels of een korte lijst als dat controle eenvoudiger maakt. Een net format is geen bewijs van inhoudelijke juistheid.

Stap 5: controleer en verfijn één punt

Vergelijk het antwoord met je bron en doel. Verander daarna één instructie en test opnieuw. Voeg pas few-shot-voorbeelden toe als een terugkerend patroon met alleen woorden niet duidelijk wordt.

Tekst en communicatie

1. Een tekst duidelijker maken

Herschrijf de tekst voor [DOELGROEP].

Doel: [WAT DE LEZER MOET BEGRIJPEN OF DOEN]
Toon: [TOON]
Maximale lengte: [LENGTE]

Regels:
- behoud alle controleerbare feiten, namen en voorwaarden;
- voeg geen nieuwe claims toe;
- markeer een dubbelzinnige passage als [ONDUIDELIJK];
- geef na de nieuwe versie een lijst met inhoudelijke wijzigingen.

Tekst:
<tekst>
[BRONTEKST]
</tekst>

2. Een e-mailconcept maken

Maak een conceptmail aan [ONTVANGER] over [ONDERWERP].

Doel: [GEWENST RESULTAAT]
Relevante feiten: [FEITEN]
Toon: vriendelijk en direct
Lengte: maximaal [AANTAL] woorden

Begin met de aanleiding, geef daarna de kern en eindig met één concrete vervolgstap.
Gebruik alleen de genoemde feiten en markeer ontbrekende informatie als [AANVULLEN].

3. Een tekst samenvatten

Vat de tekst samen voor [DOELGROEP].

Uitvoer:
1. Kernantwoord in twee zinnen
2. Vijf hoofdpunten met bronfragment of sectielabel
3. Besluiten en actiepunten die expliciet in de tekst staan
4. Ontbrekende of tegenstrijdige informatie

Gebruik uitsluitend de aangeleverde tekst.

<bron>
[BRONTEKST]
</bron>

Uitleg en leren

4. Een begrip op je niveau laten uitleggen

Leg [BEGRIP] uit aan iemand met dit startniveau: [NIVEAU].

Gebruik:
- eerst een definitie in één zin;
- daarna één concreet voorbeeld;
- vervolgens de drie belangrijkste onderdelen;
- tot slot drie controlevragen met antwoorden onderaan.

Benoem welke vereenvoudigingen je maakt en verzin geen bronverwijzingen.

5. Een leerplan maken

Maak een leerplan voor [VAARDIGHEID].

Startniveau: [NIVEAU]
Beschikbare tijd: [TIJD PER WEEK]
Periode: [PERIODE]
Eindresultaat: [MEETBAAR RESULTAAT]
Beschikbare bronnen: [BRONNEN]

Geef per week:
- leerdoel;
- oefening;
- bewijs dat het doel is gehaald;
- moment om achterstand te herstellen.

Gebruik alleen de genoemde bronnen en markeer een ontbrekend onderdeel.

6. Vragen uit een bron maken

Maak tien vragen waarmee ik kan controleren of ik de bron begrijp.

Verdeling:
- vier feitvragen;
- drie toepassingsvragen;
- twee vragen over uitzonderingen;
- één vraag over ontbrekende informatie.

Geef eerst alleen de vragen. Zet daarna onder een aparte kop de modelantwoorden met bronlabel.

<bron>
[LEERTEKST]
</bron>

Vergelijken en beslissen

7. Twee opties vergelijken

Vergelijk [OPTIE_A] en [OPTIE_B] op deze criteria:
[CRITERIA]

Brongegevens:
[BRONNEN]

Uitvoer:
1. Tabel per criterium met optie A, optie B en bron
2. Ontbrekende of tegenstrijdige informatie
3. Voorlopige conclusie, alleen als ieder doorslaggevend criterium is onderbouwd

Voeg geen nieuwe criteria of feiten toe.

8. Een keuze voorbereiden zonder de beslissing uit handen te geven

Help mij de keuze over [BESLISSING] voorbereiden.

Doel: [DOEL]
Randvoorwaarden: [RANDVOORWAARDEN]
Belanghebbenden: [ROLLEN]
Beschikbare feiten: [FEITEN]

Geef:
- drie mogelijke opties;
- voor- en nadelen per optie;
- aannames die gecontroleerd moeten worden;
- vragen die vóór het besluit beantwoord moeten zijn.

Neem geen definitief besluit en maak onzekerheid zichtbaar.

9. Een bewering tegen bronnen controleren

Controleer de bewering uitsluitend tegen de aangeleverde bronnen.

Bewering:
[BEWERING]

Bronnen:
<bronnen>
[BRONNEN MET LABEL]
</bronnen>

Uitvoer:
- oordeel: ondersteund / deels ondersteund / tegengesproken / niet vast te stellen;
- relevante bronpassages;
- ontbrekende informatie;
- korte uitleg zonder nieuwe feiten.

Lees ook hoe je AI-hallucinaties herkent als een antwoord overtuigend klinkt maar de bron niet ondersteunt.

Plannen en organiseren

10. Een realistische dagindeling maken

Maak een dagindeling voor deze taken:
[TAKEN MET DUUR, DEADLINE EN PRIORITEIT]

Beschikbare tijd: [START EN EINDE]
Vaste afspraken: [AFSPRAKEN]
Pauzes: [WENS]

Regels:
- plan niet meer tijd dan beschikbaar is;
- markeer taken die niet passen;
- reserveer een kleine buffer;
- verander geen deadline zonder dat zichtbaar te maken.

Uitvoer: tijd, taak, duur en reden voor de plaatsing.

11. Notities omzetten naar acties

Haal uitsluitend expliciete acties uit de notities.

<notities>
[NOTITIES]
</notities>

Uitvoer:
| Actie | Eigenaar | Datum | Bronfragment | Status |

Gebruik [ONTBREEKT] als eigenaar of datum niet is genoemd.
Zet ideeën zonder besluit in een aparte lijst en voeg geen nieuwe acties toe.

12. Een projectstart structureren

Maak een eerste projectbrief uit de aangeleverde informatie.

Projectdoel: [DOEL]
Gewenst resultaat: [RESULTAAT]
Betrokken rollen: [ROLLEN]
Randvoorwaarden: [RANDVOORWAARDEN]
Bekende risico's: [RISICO'S]

Uitvoer:
1. Doel en buiten-scope
2. Op te leveren resultaten
3. Rollen en open eigenaarschap
4. Belangrijkste afhankelijkheden
5. Open vragen vóór de planning

Vul ontbrekende data niet zelf in.

Ideeën en analyse

13. Breed brainstormen en daarna selecteren

Genereer twaalf ideeën voor [VRAAGSTUK].

Context: [CONTEXT]
Harde grenzen: [GRENZEN]
Beoordelingscriteria: [CRITERIA]

Ronde 1:
Geef uiteenlopende ideeën zonder ze al te rangschikken.

Ronde 2:
Scoor ieder idee kwalitatief op de genoemde criteria en leg de belangrijkste aanname uit.

Kies geen winnaar als noodzakelijke informatie ontbreekt.

14. Een dataset beschrijven zonder conclusies te verzinnen

Beschrijf de aangeleverde tabel.

Doel: [ANALYSEVRAAG]
Kolomdefinities: [DEFINITIES]
Data: [TABEL OF BESTAND]

Controleer eerst:
- aantal rijen en kolommen;
- ontbrekende waarden;
- dubbele records;
- ongeldige typen of eenheden.

Geef daarna alleen zichtbare patronen en mogelijke vervolgvragen.
Maak onderscheid tussen observatie en mogelijke verklaring.

Voor uitgebreidere controles en berekeningen helpt de gids over ChatGPT voor data-analyse. Herbereken belangrijke totalen en statistiek buiten het taalmodel.

15. Een mislukte prompt diagnosticeren

Analyseer waarom de prompt niet aan mijn criteria voldeed.

Originele prompt:
[PROMPT]

Ontvangen antwoord:
[ANTWOORD]

Criteria:
[CRITERIA]

Geef:
1. Per criterium: voldaan / niet voldaan, met bewijs uit het antwoord
2. De kleinste gerichte wijziging aan de prompt
3. Een herziene prompt
4. Drie testgevallen waarmee ik de wijziging kan vergelijken

Verander geen criterium en beoordeel niet op voorkeuren die niet zijn genoemd.

Veelgemaakte fouten

Een voorbeeld zonder invullen kopiëren. Lege velden maken doel en bron onduidelijk.
Te veel doelen in één opdracht zetten. Splits taken als een tussenresultaat eerst controle nodig heeft.
Geen brongrens geven. Het model kan dan eigen kennis en aangeleverde feiten mengen.
Alleen om een mooie toon vragen. Voeg inhoudelijke criteria en een controleerbaar format toe.
Een rol als bewijs van expertise zien. Een rol stuurt formulering, niet bevoegdheid of feitelijke juistheid.
Vertrouwelijke data zonder controle invoeren. Beoordeel product, account, contract, opslag en interne regels.
Een overtuigend antwoord direct overnemen. Controleer feiten, cijfers, namen, bronverwijzingen en aannames.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede ChatGPT prompt?

Een goede prompt maakt het doel, de relevante context, de bron, de grenzen en het gewenste resultaat duidelijk. Hij vertelt ook wat het model moet doen wanneer informatie ontbreekt en welke onderdelen jij achteraf controleert.

Kun je deze prompt voorbeelden letterlijk kopiëren?

Je kunt de structuur kopiëren, maar vervang ieder gemarkeerd veld en verwijder regels die niet bij je taak passen. Controleer daarna of de uitvoer het gevraagde format volgt en of feiten, cijfers, namen en bronnen kloppen.

Werken Nederlandse prompts goed?

Actuele algemene AI-assistenten kunnen Nederlandse opdrachten verwerken, maar kwaliteit verschilt per model, taak en bronmateriaal. Benoem de gewenste taal en toon expliciet en test kritieke taken met je eigen voorbeelden.

Werken deze voorbeelden ook bij Claude en Gemini?

De taakstructuur is meestal bruikbaar bij meerdere modellen, maar uitkomsten en ondersteunde functies kunnen verschillen. Gebruik de actuele productrichtlijn, test dezelfde invoer per tool en neem een modeluitkomst nooit zonder controle over.

Moet je een rol toevoegen aan iedere prompt?

Nee. Een functionele rol kan perspectief of beoordelingscriteria verduidelijken, maar is niet nodig als doel en taak al helder zijn. Een rol maakt het model ook niet werkelijk bevoegd of deskundig.

Hoe voorkom je verzonnen informatie?

Beperk het antwoord tot aangeleverde of controleerbare bronnen, laat ontbrekende informatie expliciet markeren en controleer materiële claims tegen de originele bron. Geen enkele formulering kan hallucinaties volledig uitsluiten.

Hoe verbeter je een prompt die niet werkt?

Benoem eerst de concrete fout, zoals een gemist veld, verkeerde toon of ongefundeerde claim. Pas vervolgens één onderdeel aan, test opnieuw met dezelfde invoer en bewaar de versie die aantoonbaar beter aan je criteria voldoet.