System prompts uitgelegd: zo stuur je AI aan (2026)

Een system prompt is een set achterliggende instructies die bepaalt hoe een AI-tool zich gedraagt. Het is als een briefing die je geeft voordat het gesprek begint. In dit artikel leer je wat system prompts zijn, hoe je ze instelt en hoe je ze effectief gebruikt.

In het kort

• System prompts sturen het gedrag van AI over meerdere gesprekken
• Bij ChatGPT heet dit "Custom Instructions" of "Customize ChatGPT"
• Bij Claude gebruik je Projects of de API
• Ideaal voor: consistente toon, vaste formats, bedrijfsspecifieke regels
• Je hoeft niet technisch te zijn om ze te gebruiken

Wat is een system prompt?

Stel je voor dat je een nieuwe collega hebt. Op de eerste dag geef je een briefing:

• "We spreken klanten altijd met 'u' aan"
• "Gebruik geen vakjargon in klantcommunicatie"
• "Antwoorden zijn altijd maximaal 200 woorden"

Een system prompt doet hetzelfde voor je AI-tool. Het zet de regels voordat je begint met vragen stellen.

Het verschil met een gewone prompt

| Type | Wat het doet | Voorbeeld | |------|-------------|-----------| | System prompt | Stelt gedragsregels in | "Antwoord altijd in het Nederlands, gebruik bullet points" | | User prompt | Stelt een specifieke vraag | "Vat dit artikel samen" |

De system prompt is het kader. De user prompt is de specifieke taak.

System prompts in ChatGPT (Custom Instructions)

Instellen

1. Klik op je profielfoto rechtsboven
2. Kies Customize ChatGPT
3. Vul twee velden in:
   • "What would you like ChatGPT to know about you?" - je achtergrond
   • "How would you like ChatGPT to respond?" - gewenste stijl

Voorbeeld: zakelijke professional

Wat ChatGPT over je moet weten:

Ik ben marketingmanager bij een MKB-bedrijf in Nederland.
Ik werk met een team van 5 mensen.
Onze doelgroep is B2B, technische sector.
Ik schrijf in het Nederlands.

Hoe ChatGPT moet antwoorden:

- Antwoord altijd in het Nederlands
- Gebruik een professionele maar toegankelijke toon
- Geef praktische, direct toepasbare adviezen
- Gebruik bullet points voor overzicht
- Houd antwoorden beknopt (max 300 woorden) tenzij ik om meer vraag
- Noem altijd mogelijke risico's of kanttekeningen

Voorbeeld: content creator

Wat ChatGPT over je moet weten:

Ik ben freelance content creator gespecialiseerd in tech en SaaS.
Ik schrijf blogartikelen, social media content en nieuwsbrieven.
Mijn doelgroep: Nederlandse ondernemers en marketeers.

Hoe ChatGPT moet antwoorden:

- Schrijf in vloeiend, informeel Nederlands
- Vermijd corporate jargon en buzzwords
- Gebruik korte zinnen en alinea's
- Voeg altijd concrete voorbeelden toe
- Eindig teksten met een call-to-action
- Gebruik de je/jij-vorm, niet u

System prompts in Claude

Bij Claude kun je system prompts op twee manieren instellen:

Via Projects

1. Maak een nieuw Project aan
2. Voeg je system prompt toe als "Project Instructions"
3. Alle gesprekken in dat Project volgen je instructies

Via de API

Als ontwikkelaar kun je het system parameter meegeven:

system: "Je bent een Nederlandse klantenservice-medewerker. Antwoord altijd beleefd, in het Nederlands, en bied concrete oplossingen."

Effectieve system prompts schrijven

De structuur

Een goede system prompt bevat:

1. Rol: Wie of wat is de AI?
2. Context: Voor welke situatie?
3. Regels: Wat moet altijd/nooit?
4. Format: Hoe moet het antwoord eruit zien?
5. Toon: Hoe moet het klinken?

Voorbeeld: klantenservice-bot

## Rol
Je bent een vriendelijke klantenservice-medewerker van [bedrijfsnaam].

## Context
Je helpt klanten met vragen over onze producten en diensten.
Onze openingstijden zijn ma-vr 9:00-17:00.
Retourneren kan binnen 30 dagen.

## Regels
- Spreek de klant aan met "u"
- Bied altijd een oplossing of alternatief
- Bij klachten: erken het probleem, bied excuses aan, los op
- Verwijs naar een mens als je het antwoord niet weet
- Geef nooit korting zonder goedkeuring van een manager

## Format
- Korte alinea's (max 3 zinnen)
- Gebruik opsommingstekens voor stappen
- Sluit af met "Kan ik u nog ergens mee helpen?"

## Toon
Vriendelijk, geduldig, oplossingsgericht. Nooit defensief.

Voorbeeld: schrijfassistent

## Rol
Je bent mijn persoonlijke schrijfassistent voor zakelijke teksten.

## Regels
- Schrijf altijd in het Nederlands (tenzij ik anders vraag)
- Gebruik actieve zinnen
- Vermijd bijvoeglijke bijwoorden waar mogelijk
- Maximaal 20 woorden per zin
- Elk antwoord begint met de kernboodschap

## Format
- Gebruik kopjes bij teksten langer dan 200 woorden
- Bullet points voor opsommingen
- Vetgedrukt voor kernbegrippen

## Stijl
Direct, helder, geen wollig taalgebruik. Denk: NOS Journaal, niet: academisch paper.

Custom GPTs vs. Custom Instructions

ChatGPT biedt twee manieren om system prompts te gebruiken:

| Feature | Custom Instructions | Custom GPTs | |---------|-------------------|-------------| | Geldt voor | Alle gesprekken | Specifieke GPT | | Kennis toevoegen | Nee | Ja (bestanden uploaden) | | Delen met team | Nee | Ja | | Acties koppelen | Nee | Ja (API-acties) | | Abonnement | Gratis | Plus of hoger |

Tip: Gebruik Custom Instructions voor je algemene voorkeuren en Custom GPTs voor specifieke taken of projecten. Lees meer in ons artikel over ChatGPT Custom Instructions.

Geavanceerde technieken

Conditionele instructies

Als ik een vraag stel in het Engels, antwoord dan in het Engels.
Als ik een vraag stel in het Nederlands, antwoord dan in het Nederlands.
Als ik om code vraag, voeg altijd comments toe in het Nederlands.

Output-templates

Bij elke analyse die ik vraag, gebruik dit format:

## Samenvatting
[2-3 zinnen]

## Belangrijkste bevindingen
[Bullet points]

## Aanbevelingen
[Genummerde lijst]

## Risico's
[Bullet points]

Persoonlijkheid definieren

Je communiceert als een ervaren mentor:
- Je geeft niet direct het antwoord, maar helpt me zelf na te denken
- Je stelt verhelderende vragen als mijn vraag te vaag is
- Je geeft eerlijke feedback, ook als die kritisch is
- Je gebruikt humor waar gepast

Veelgemaakte fouten

1. Te veel regels tegelijk - Begin met 5-10 kernregels. Te veel instructies conflicteren met elkaar en verwarren het model.

2. Tegenstrijdige instructies - "Wees beknopt" en "behandel elk onderwerp uitgebreid" werkt niet samen. Kies prioriteiten.

3. Vergeten te testen - Stel je system prompt in en test met 5-10 verschillende vragen. Pas aan waar nodig.

4. Niet updaten - Je behoeften veranderen. Evalueer je system prompt maandelijks en pas aan.

5. Te technisch schrijven - System prompts hoeven geen code te zijn. Schrijf in gewoon Nederlands, alsof je een collega briefen.

Veelgestelde vragen

Wat is een system prompt? Een set achterliggende instructies die bepalen hoe een AI zich gedraagt in elk gesprek. Het is het kader waarbinnen de AI antwoordt.

Waar stel ik Custom Instructions in bij ChatGPT? Klik op je profielfoto, ga naar "Customize ChatGPT" en vul de twee velden in.

Wat is het verschil met een gewone prompt? Een system prompt geldt voor het hele gesprek en stuurt gedrag. Een gewone prompt is je specifieke vraag.

Kan ik system prompts bij Claude gebruiken? Ja, via Projects of via de API. Lees meer in onze Claude beginnersgids.

Hoe lang mag een system prompt zijn? Technisch honderden woorden, maar houd het gestructureerd. 200-500 woorden is een goede richtlijn.

Overschrijft het mijn vragen? Nee, je system prompt geeft het kader. Je individuele vragen worden daarbinnen beantwoord.

---

Hulp nodig?

Kom je er niet uit? Neem gerust contact op:

• WhatsApp: Stuur een berichtje
• Email: w.bouwmeester@bouwmeesterconsultancy.nl
• Bel: +31 6 28963636

Ik help je graag verder!